Merkezî Yayılım Ölçüleri: Açıklık ve Ortalama Mutlak Sapma
İki hastanede ameliyat bekleme süresinin hem ortalaması hem ortancası 14 gün. Ama birinde her zaman 12–16 gün bekliyorsunuz, diğerinde bazen 2 bazen 26. Merkez ölçüleri bu farkı göremiyor. Videoda bunun için gereken iki yeni ölçüyü öğreniyoruz. İlk bölümde açıklık var: en büyük ile en küçük değerin farkı. Hesaplaması çok kolay; ama yalnızca iki veriye baktığı için aradaki dağılımı göremiyor. İkinci bölümde ortalama mutlak sapmayı kuruyoruz: her verinin ortalamaya uzaklığını yazıp topluyor, veri sayısına bölüyoruz. Mutlak değerin neden zorunlu olduğunu da gösteriyoruz — mutlak değer almazsanız sonuç her zaman sıfır çıkar, çünkü ortalama bir denge noktasıdır. Üçüncü bölümde yorumlama var: OMS küçükse veriler dar bir alanda, büyükse geniş bir alanda yayılıyor demektir. Burada kitaptaki 7/A ve 7/B örneğini işliyoruz; açıklıkları eşit ama OMS'leri farklı. Dördüncü bölümde merkez ve yayılım ölçülerini birlikte kullanıyoruz; bankadaki bekleme süreleri örneğinde hem ortalama hem ortanca hem açıklık hem de OMS'ye bakıp karar veriyoruz. Son bölümde grafiklerden yayılımı okumayı öğreniyoruz. Sonunda 4 çözümlü soru ve 5 etkinlik; 15 soruluk test ve tüm çözümler PDF'te.
PDF'ler
PDF'ler yakında burada olacak.
Bu konuda neler öğreneceğiz?
- Merkezî yayılım ölçüsünün ne işe yaradığını açıklamak
- Açıklığı hesaplamak
- Açıklığın yalnızca iki veriye baktığını bilmek
- Açıklığın küçük ya da büyük olmasını yorumlamak
- Ortalama mutlak sapmayı dört adımda hesaplamak
- Mutlak değerin neden gerekli olduğunu açıklamak
- İşaretli sapmaların toplamının neden sıfır olduğunu bilmek
- OMS'nin asla negatif olamayacağını bilmek
- OMS = 0 durumunun ne anlama geldiğini bilmek
- OMS'yi dar ve geniş yayılım olarak yorumlamak
- Açıklıkları eşit iki setin yayılımının farklı olabileceğini görmek
- Merkez ve yayılım ölçülerini birlikte kullanmak
- Uç değerin hangi ölçüleri etkilediğini bilmek
- Ortancanın uç değere dayanıklı olduğunu bilmek
- İki veri setini yayılım açısından karşılaştırmak
- Grafikten yayılım hakkında ön yorum yapmak
- Eksik veriyi ortalamadan geriye giderek bulmak
- Aynı ortalamaya sahip setler arasında karar vermek
- Yayılımın gerçek hayat kararlarındaki rolünü açıklamak
- Verilen koşullara uygun veri seti kurmak
MEB kazanımları
- MAT.7.6.Bir veri setinin açıklığını ve ortalama mutlak sapmasını hesaplayabilme
- MAT.7.6.Merkezî eğilim ve yayılım ölçülerini birlikte kullanarak veri setlerini karşılaştırabilme ve yorumlayabilme