Tema 2 · İstatistiksel Araştırma Süreci

Aritmetik Ortalama, Ortanca, Açıklık ve Tepe Değeri

Beş kişilik bir şirkette ortalama maaş 25 200 TL — ama beş kişiden dördü 13 000 TL'nin altında alıyor. Ortalama nasıl bu kadar yanıltıcı olabilir? Bu videonun asıl sorusu bu. Önce dört ölçüyü tek tek kuruyoruz: aritmetik ortalama (verilerin toplamının veri sayısına bölümü), ortanca (sıralandığında tam ortadaki değer), açıklık (en büyük eksi en küçük) ve tepe değer (en sık tekrar eden). Her birinde sık yapılan hatayı ayrıca gösteriyoruz — ortancayı sıralamadan aramak, tepe değer yerine tekrar sayısını yazmak, eksik veriyi bulurken ortalamayı doğrudan çıkarmak gibi. "Toplam = Ortalama × Veri sayısı" bağıntısıyla eksik veri bulma tipini de adım adım işliyoruz. İkinci yarıda tepe değerin iki özel durumunu ele alıyoruz: bir veri setinde birden fazla tepe değer olabilir, hiç olmayabilir de. Ayrıca tepe değerin, renk ya da tür gibi kategorik verilerde kullanılabilen tek ölçü olduğunu gösteriyoruz. Son bölüm hangi ölçüyü seçeceğine ayrılmış: uç değer varsa ortalama yanıltır, ortanca daha temsil edicidir. Ortalamaları tıpatıp aynı olan iki veri setinin nasıl tamamen farklı olabileceğini de bir örnekle görüyoruz. Videonun sonunda 4 çözümlü soru ve 5 etkinlik var; hepsinin cevapları PDF'te.